Lerend vernieuwen

Free to use in blog posts

Jaap Boonstra is hoogleraar, bestuurder, adviseur en wetenschapper op het terrein van leidinggeven,organiseren, veranderen en adviseren. Zijn website bevat veel informatie over deze onderwerpen.Op de LA3-literatuurlijst stond zijn oratie Lopen over water.

Voor mijn gevoel wist ik het al, maar nu las ik het ook in de oratie van Boonstra dat zo'n 70% van veranderingsprocessen in organisaties niet het gewenste resulaat bereiken. Oorzaken worden veelal gezocht in de aard van de strategie, de structuur van de organisatie, de machtsverhoudingen, individueel psychologische factoren en de cultuur van de organisatie. Veelal worden veranderingen planmatig aangepakt, zo'n aanpak veronderstelt een stabiele evenwichtstoestand van de organisatie. In de praktijk is dat meestal niet het geval, vandaar dat een ontwerpgerichte aanpak (zoals Blanced Score Card, Total Quality Management, Lean production, Benchmarking, ISO-certificering) niet effectief is. Ook een ontwikkelingsaanpak (met wel aandacht voor meerdere oplossingsperspectieven) is volgens Boonstra gebaseerd op gepland veranderen waarin het gevaar van manipulatie schuilt. Beide aanpakken zijn in een dynamische omgeving met meervoudige problemen weinig zinvol.
Vanuit de dynamische systeemtheorie en het sociaal constructionisme komt Boonstra op het concept van lerend vernieuwen. In deze visie veronderstelt hij dat ontwikkelingen en vernieuwingen op gang worden gebracht door instabiliteit en dialoog over de spanning dit dit met zich meebrengt. Kern is dat de feedbackprocessen zichtbaar worden.

In lerend vernieuwen wordt kennis uitgewisseld, onafhankelijk denken gestimuleerd en ruimte gecreëerd om verschillende opvattingen te onderzoeken en alternatieven af te wegen. Er worden gedeelde perspectieven gevormd en gezamenlijke handelingspraktijken ontwikkeld. Organiseren, vernieuwen en leren zijn dan dynamische processen waarin mensen organiseren, interacteren, communiceren en construeren. Zij geven betekenis aan gebeurtenissen en creëren samen nieuwe mogelijkheden. Deze manier van veranderen en vernieuwen kent geen heldere doelen. De wijze van handelen is open.

Ik snap nu beter mijn weerstand (niet pluis) bij de proces-planmatige aanpakken. Ik zag het mislukken. Onderwijs is immers een zeer dynamische omgeving. Ik zie veel in dit lerend vernieuwen concept waarin de begeleider van vernieuwingsprocessen vooral bezig is met het faciliteren van kennis delen en open dialoog. Dit vereist nogal wat van deze procesbegeleider: integer, eerlijk, comunicatief, kennis van groepsprocessen. Het onderliggende idee van lerend vernieuwen is 'Reflection-on-reflection-in-action' van Schön.

Het betreft reflecties op het eigen denken, handelen en leren, en op de achterliggende assumptes die hieraan ten grondslag liggen: de wijze waarop je gebeurtenissen observeert en interpreteeert, waarop je problemen definieert waarop je analyseert en conceptualiseert, waaop je acteert en interacteert.

Dat lerend vernieuwen een gemakkelijke aanpak is? Nee. Maar wel een waarin meningsverschillen, machtsprocessen en onzekerheden niet worden gezien als een poging om veranderingen tegen te gaan, maar als iets dan onlosmakelijk verbonden is met een vernieuwingsproces.

Binnen mijn dienst start per 1 oktober een organisatorisch vernieuwingstraject. Nee, het mag geen reorganisatie genoemd worden. Gedurende een interimperiode van 2 jaar wordt een projectorganisatie opgestart om te onderzoeken hoe het facilitair bedrijf ICT het onderwijs van Zuyd passender bij de huidige technologische ontwikkelingen kan ondersteunen. Hierbij lijkt me een lerend vernieuwen aanpak een zeer wenselijke. Kennis uitwisselen met alle actoren in een open dialoog!

Boonstra, J.J. (2000). Lopen over water: Over dynamiek van organiseren, vernieuwen en leren. Amsterdam: Amsterdam University Press. Retrieved from http://dare.uva.nl/document/2/33901

PRET

De zaterdagbijlage van NRC27 september 2014 ging over Duurzaamheid, Leiderschap en Zingeving. Dat past mooi binnen ons LA3 :) In deze kwartaalbijlage van The Optimist (voorheen Ode) een artikel over holacratie, een organisatievorm zonder managers en zonder bureaucratie.

Daarnaast ook een voorpublicatie uit het boek De PRET-factor van Ben Kuiken.
PRET is een acroniem voor Positief, Respect, Enthousiasme en Teamspirit. Volgens Kuiken is het veel effectiever mensen positief te benaderen dan op dingen te wijzen die fout gaan.

Interessant leesvoer.

Structure - Culture - Power

Met de start van het eerste leerarrangement van het 2e leerjaar van de Master Leren en Innoveren ga ik weer verder met dit blog. LA3 gaat over initiëren en begeleiden van onderwijsvernieuwingen, de core-business van mijn werk als I-adviseur. Maar nog genoeg te leren over organisatiestructuren, -cultuur, leiderschap en innovatie verspreiding :)

De 1e opdracht was om een mindmap te maken over wat ik nu al weet over het begeleiden van onderwijsvernieuwing. Ik heb dat gedaan rondom de 4 thema's:

1. hoe gaat de verspreiding van vernieuwingen
2. structuren in/van organisaties
3. culturen in/van organisaties
4. power in/leidinggeven aan organisaties

Voor mijn mindmap heb ik gegrasduind in mijn buitenboordbrein 2beJAMmed. In de loop der jaren heb ik al wel het een en ander gelezen over de toekomst van organisaties en leiderschap.

Maak je eigen mind maps bij MindMeister

Ik heb gebruik gemaakt van het voorgeschreven artikel van Frank Guldenmund: Organisatorische structuur, cultuur en interactie en de mogelijke rol van macht daarbij

Volgende week gaan we leerteams vormen rondom deze 4 thema's. Ieder leerteam moet 1 thema uitdiepen en via een kennisdialoog aan de andere 3 leerteams presenteren.

Tevens moet ik een plan opzetten voor een leerinterventie (een actueel praktijkvraagstuk) waarin ik een onderwijsvernieuwing binnen Zuyd moet initiëren. Elke week moet ik de consequenties van het geleerde voor mijn leerinterventie overdenken. Het advies om een logboek bij te houden wordt natuurlijk opgevolgd in dit blog :)

Tsja ....welke leerinterventie? welke collega's?

• open en online onderwijs - faculteit ICT -> vervolg op LA2
• integreren 21st century skills in curriculum opleiding Ergotherapie -> parallel aan mijn LA5 onderzoek
• of toch nog een ander?

Daar moet ik nog maar eens goed over nadenken ....

Bloom's Digital Taxonomy

Via Educational Technology and Mobile Learning

Inspiratiemiddag

Later voor de integratiefase moeten we bewijzen dat we gegroeid zijn in onze rollen. Daarom tot slot van dit LA een bewijs van de presentatie van mijn herontwerp op de innovatiemarkt tijdens de inspiratiemiddag van het lectoraat Leren en Innoveren.

 Alle gepresenteerde herontwerpen ontvingen een mooi certificaat voor hun nominatie.

En ik heb natuurlijk ook getwitterd :). Hierbij het twitterverslag samengesteld via Storify

Het introductiefilmpje dat tijdens de innovatiemarkt afgespeeld werd, zullen wij nog ontvangen. Dan kunnen we dat ook nog als bewijsmateriaal opvoeren :)

De pitch voor de innovatiemarkt

Eigentijds of eigenwijs curriculum?

Deze week stond in het teken van mijn herontwerp. Ook landelijk stond curriculumherziening in de belangstelling. De Onderwijsraad heeft vorige week een rapport gepubliceerd: Een Eigentijds curriculum. Een advies om het curriculum te vernieuwen en om het proces van vernieuwing ook te verbeteren. Noodzakelijk. Jelmer Evers heeft hierover een mooi blog geschreven en vraagt zich af of een nieuw curriculum genoeg is. Ik heb het curriculum geanalyseerd volgens Van den Akker, uitgesplitst naar intended (beoogd), implemented (uitgevoerd) en attained (bereikt).

Tijdens het Nationaal Congres Onderwijs en Sociale Media sprak Helen Keegan. Zij heeft door gamification het verborgen curriculum aan geboord bij studenten. Een geweldig verhaal dat je na kunt lezen op mijn blog op 2beJAmmed. De meeste kracht heeft, dat is mijn conclusie na haar good practice, toch wel het hidden (verborgen) curriculum! De tijd voor een eigentijds curriculum is al voorbij, op naar een eigenwijs curriculum!

Heleen Keegan heeft haar verhaal ook al op andere bijeenkomsten gedeeld. Bovenstaande video laat ongeveer zien wat zij tijdens NCOSM ook verteld heeft.

Reflectie LA2

Dit blog is het resultaat van een concept-blogbericht dat ik gedurende het blog heb bijgehouden. Ik merkte dat ik bij de enquete LA1 het lastig vond om dingen te herinneren. Waarschijnlijk is dat bij LA2 toch minder omdat ik het hele proces na kan lezen op dit blog. Heerlijk zo'n buitenboordbrein!

Blog of N@tschool?
Bij LA1 hebben we N@tschool als leeromgeving gebruikt nu het blog UitdagendOntwerpen2014. Hoewel ik bloggen een geweldig middel vind vraag ik me af wat de meerwaarde is. Ipv van mapjes per bijeenkomst in N@tschool bij LA1 had ik nu per bijeenkomst een blogpost. Het verschilt niet zoveel van een powerpoint. Ja ik heb de mogelijkheid tot reageren, maar dit werd nauwelijks gebruikt, nog gestimuleerd. Wil je online gesprekken voeren dan moet je dit stimuleren. Bijvoorbeeld ook door een laatste reactie-gadget toevoegen.
In het blog werd geen gebruik gemaakt van tags, zoekfunctionaliteit, dat is wat een blog zo krachtig maakt. Hierdoor was je weg vinden op het blog lastig. Het kan voor de ontwerper logisch zijn waar voorbeelden, handleidingen, criteria staan. Voor mij als student was dat niet altijd. Ik moest altijd even denken: wanneer hebben we wat ook al weer behandeld.
Nablog 28/5: gisteren vond ik deze rubric op internet, een hulpmiddel voor beoordelingscriteria voor bloggen.

ICT-vaardigheden medestudenten
Voor dit LA moesten we werken met diverse cloudapplicaties. De geadviseerde en meest gebruikte: Blogger, Prezi en Dropbox. Voor mij niets nieuws maar voor velen een grote tijdsinvestering. De opdracht werd gegeven, handleidingen aangereikt, een uurtje samen er aan werken en aan de slag. Ik kreeg veel vragen over hoe te hyperlinken, hoe het met rechten zit (zowel Prezi, Blogger als Dropbox). Voor mij zat de tijdsinvestering niet in het leren met de tools maar om medestudenten te helpen.
Bij de MLI komen vaker termen als 21st century skills naar voren. We kregen tijdens dit LA een presentatie van Meester Erik met allerlei inspirerende voorbeelden hoe ICT in te zetten in je onderwijs. Als je dit voor de MLI belangrijk vind dan denk ik dat je of hier bij aannamebeleid rekening moet houden of in je curriculum daar expliciet aandacht aan moet besteden (al dan niet facultatief).

Outside the box
Heerlijk dat dit LA wat minder strak was dan het vorige LA onder de enthousiaste leiding van Michiel en Adriaan. Maar het gaf ook onrust bij mij. Aan de ene kant moesten we divergent en convergent denken, in de flow komen, lekker creatief zijn. Dit stond wat mij betreft haaks op de opdracht: leerdoelen in een trapmodel gieten. Op het eind word je toch weer ´afgerekend´ op de beoordelingscriteria.Ik heb hierover ook in mijn verantwoording al over verteld. Aan de ene kant was (door de beoordelingscriteria) duidelijk wat van me verwacht werd maar doordat de docenten graag buiten de geharkte paadjes lopen had ik ook vaak zo iets: "wat wil je nou van me?"

Vorm
Ik kreeg van Michiel vaak te horen dat ik te veel in de vorm zat. Ik wist waar in naar toe wilde, namelijk die open online leeromgeving. Ook voor dit LA was ik veel met vorm bezig. Het blog, Prezi, Pecha Kucha, leuke tools en mooie werkvormen. Vervolgens moest alles wel weer vanuit het blog en al de filmpjes en presentatietools in een Word document en van daaruit weer in PDF gezet worden. Voor mij (omdat ik veel geblogd heb) was dit dubbel werk. Ook hierdoor was ik veel met vorm bezig tijdens dit LA.
Nablog 28/5: idee? ipv alle losse documenten (3xcurriculumanalyse, doelbepaling,herontwerp) hier 1 product van laten maken. Voor docent gemakkelijk lijkt me. Voor student ook, per document hoeft dan niet zoveel herhaald verwezen te worden. Het verantwoordingsdocument blijft los, Hierin verantwoord je het proces adhv de blogposts.

Feedback
Tijdens dit leerarrangement deden we ook mee aan een onderzoek over peerassessment van onze docenten. Het werd voor mijn gevoel zomaar ingevlogen. Pas achteraf werd me duidelijk wat jullie van ons verwachten. Communicatie hierover (ondanks de duidelijke presentatie) had wat mij betreft nog iets to-the-point kunnen zijn. In dit leerarrangement heb ik met 2 verschillende leergroepjes gewerkt (1 peerassemmentgroepje en 1 ontwerpbureau). Liever had ik dit beperkt gehad tot 1 groep. Wellicht de samenstelling van een ontwerpbureau vanaf dag 1 (laten) formeren. Het proces (in de aula) om te komen een ontwerpbureau vanuit een gezamenlijk uitgangspunt, heeft uiteindelijk bij ons ontwerpbureau geen rol gespeeld.
Helaas werd dit LA door vele vakantiedagen onderbroken. De docenten hebben dat opgevangen door in de vakantie via skype bereikbaar te zijn voor feedback! Top!
Nablog 28/5: alle feedback op tussentijdse producten: curriculumanalyse, trapmodel werkt zeer prettig.

Flow
Csiksentmihalyi stelt dat iedereen die zichzelf doelen kan stellen in een flow kan komen. Het geheim? Jezelf haalbare maar tegelijkertijd uitdagende doelen stellen. Aan uitdagende doelen geen gebrek. Haalbaar binnen de tijd is een ander verhaal. Toepasselijk dat deze week op mijn overwin & groei kalender de grondlegger van de positieve psychologie voor bij kwam :)

Dank!
Op mijn 2bejammed duoblog heb ik een reflectieverslag geschreven over de MLI tot nu toe. Dit was een aanvulling hierop mbt dit leerarrangement.
Dank Adriaan, maar vooral Michiel, Met jou heb ik tijdens dit LA het meeste te maken gehad. Het was een mooie leerervaring. Het is natuurlijk altijd prettig als een docent zegt: dit verwacht ik van je en dat moet je doen. Dat deed jij niet. Vreselijk. Maar o zo leerzaam :) Zelf nadenken, keuzes maken, koers bepalen. Het kostte me wel heel veel tijd. Studenten van vorig jaar vonden dit leerarrangement een makkie tov LA1. Dat vond ik niet. Het was mooi half jaar. Nu nog een mooie beoordeling? Ik hoor graag dat het goed is ;).